Liever ongewoon

In Den Haag

In de politieke retoriek over ‘de gewone’ of ‘nuchtere’ Nederlanders zit de verborgen boodschap dat er ook ongewone Nederlanders zijn. Bij hen vind je werkelijk nuchtere realiteitszin, anders dan VVD, BBB en hun geestverwanten willen doen geloven.

Illustratie
Illustratie: Milo

Met vijf zetels is de partij De Gewone Man de grootste in de gemeenteraad van Oirschot. ‘Veel meer koopwoningen dan sociale huurwoningen’, luidt een van de programmapunten waarmee De Gewone Man kiezers aan zich bindt. Sociale huurwoningen trekken veel ‘niet-Oirschotse mensen’, leert de ervaring volgens de partij. ‘Uiteraard moeten deze mensen ergens wonen’, erkent De Gewone Man wel, maar Oirschot moet toch vooral voor Oirschotse mensen bouwen.

De Gewone Man, inclusief de wethouder en de steunraadsleden met twaalf witte mannen actief in de raad, is opgericht in 1974, in de tijd dat de gewone man nog een man was. Tegenwoordig is hij/zij in het politieke jargon van beiderlei kunne en wordt hij/zij aangeduid met het genderneutrale ‘gewone Nederlander’, ‘normale hardwerkende Nederlander’, of ‘nuchtere Nederlander’. Lees verder “Liever ongewoon”

Een recht, geen genadegift

Bestaanszekerheid (1)

In het debat over bestaanszekerheid tekenen zich de contouren af van een nieuwe sociale coalitie. Partijen die inzien dat ook anderen dan ‘hardwerkende Nederlanders’ recht hebben op overheidssteun staan daarin tegenover de VVD, de erflater van het neoliberalisme.

Ze zijn er nog, de politici die redeneren volgens de neoliberale logica dat succes de eigen verdienste van mensen is en tegenslag hun eigen schuld. In de VVD’er Henk Kamp krijgt de meest cynische variant van die geloofsleer een gezicht.

Kamp wist het zeker: in 2010, het jaar dat hij aantrad als minister van Sociale Zaken, was het aantal fraudeurs onder de mensen met een uitkering het dubbele van wat de officiële cijfers aangaven. De tegenwerping van zijn ambtenaren dat het juist bleek mee te vallen met de fraude – hooguit vijf procent van de uitkeringsgerechtigden overtrad moedwillig de regels – was volgens de minister niet meer dan ‘een beeld’ dat zij hadden.

En dat kon niet kloppen, meende Kamp, want: ‘Het is in strijd met wat in het land leeft.’ Lees verder “Een recht, geen genadegift”

Je mindere ik in het hok houden

Gemeenschapszin als morele vooruitgang

In recente lezingen hameren BBB-leider Caroline van der Plas en GroenLinks-PvdA-lijsttrekker Frans Timmermans beiden op het belang van gemeenschapszin. Bij de eerste leidt die tot uitsluiting, bij de tweede tot insluiting.

demonstratie
Er wordt (serieus maar stil) geprotesteerd tegen de komst van een asielzoekerscentrum in Albergen, augustus 2022
© Eric Brinkhorst / ANP

Frans Timmermans, lijsttrekker van GroenLinks-PvdA, vroeg Hans van Mierlo of hij eens met hem van gedachten kon wisselen toen hij in 2009 de 5 mei-lezing moest uitspreken. De oud-D66-leider had de tijd: op weg naar een buffet met de president van Ghana was hij op het Binnenhof over een rode loper gestruikeld en had zijn heup gebroken. Bij hem thuis in Amsterdam spraken ze uren over de verzuilde wereld van weleer in het katholieke zuiden, waaruit zij beiden afkomstig waren – Van Mierlo als telg uit een Bredaas bankiersgeslacht, Timmermans als nakomeling van een mijnwerkersfamilie in Heerlen. Lees verder “Je mindere ik in het hok houden”

Opgerekte principes

In Den Haag

Met hun vrijages met radicaal-rechts zijn VVD en BBB een flink eind gedaald op de rechtsstatelijke meetlat. Dat vergroot de kansen op een principiëlere regeringscoalitie.

illustratie
Illustratie: Milo

Welke politiek strategen bij de VVD zouden hebben bedacht dat de liberalen hun blokkade van de giftig rechtse partij van Geert Wilders maar beter konden beëindigen? Met de achteloze opmerking dat zij uitsluiting van de PVV in coalitieonderhandelingen ‘Haags gedoe’ vindt, heeft VVD-lijsttrekker Dilan Yesilgöz de geloofwaardigheid van haar partij in één keer te grabbel gegooid. Lees verder “Opgerekte principes”

Hoofd en hart

In Den Haag

De grote dwaling in politiek en journalistiek is dat een realist zijn eigen emoties zou moeten uitschakelen. In Groningen kampen ze nu met de gevolgen van dat misverstand.

Henk Vredeling, minister van Defensie in het kabinet-Den Uyl (1973-77), had een kort maar krachtig antwoord paraat voor hoge militairen die uit onvrede met zijn beleid publiekelijk overwogen op te stappen. ‘De generaal die met ontslag dreigt’, zei hij, ‘die heeft het al.’

Premier Mark Rutte reageerde in 2018 heel anders op soortgelijke chantagepolitiek toen Shell en Unilever dreigden voor een andere vestigingsplaats dan Nederland te kiezen als het kabinet de dividendbelasting niet zou afschaffen. Hij beschouwt het als een van zijn ‘grootste fouten’ dat hij als gevolg van politieke tegendruk de multinationals niet hun zin heeft kunnen geven. ‘Over de dividendbelasting: hadden we die maar afgeschaft! Wat is het jammer dat dat niet is gebeurd!’ aldus Rutte. ‘We zijn daardoor twee van onze kroonjuwelen, twee van de grootste ondernemingen in Europa, kwijtgeraakt.’ Lees verder “Hoofd en hart”

Ontzield Europa

In Den Haag

Overal in de EU verwerven anti-Europese partijen meer invloed. Dat roept de vraag op wat de BoerBurgerBeweging eigenlijk met Europa wil. Argwaan is op z’n plaats.

illustratie
Illustratie: Joep Bertrams

De Amerikaanse presidentsverkiezingen zullen volgens Joe Biden gaan om ‘de ziel van Amerika’. Volgens commentator David Brooks is dat een rake karakterisering van de inzet in de strijd die hij in 2024 met zijn Republikeinse opponent zal moeten voeren. In de ‘ziel’ van een natie zit haar ‘morele essentie’ verborgen, en dat is volgens Brooks precies wat op het spel staat als Donald Trump de kandidatuur voor de Republikeinen in de wacht zou slepen. ‘Het trumpisme is de belichaming van een ethos dat de ziel bedekt’, schreef hij in zijn column in The New York Times, ‘of, om preciezer te zijn, een ethos dat de ziel doodt onder de heerschappij van het ego.’ Zie Trump: in zijn amorele wereld zijn wreedheid en oneerlijkheid vaardigheden die de sterken tegen de zwakken mogen inzetten om te overleven – en dus gerechtvaardigd. Lees verder “Ontzield Europa”

Ongepast zwijgen

In Den Haag

Lokale besluiten kunnen landelijke repercussies hebben. Zo zet de PvdA met haar solotoer in vier provincies een stap terug in het proces van eenwording met GroenLinks.

illustratie
Illustratie: Milo

We konden weten dat het ‘noaberschap’ dat de BBB naast de gezelligheid van bier, barbecue en bitterballen aanprijst als een Nederlandse kwaliteit ophoudt als mensen in nood uit het buitenland hier aankloppen. Dat bleek al uit de ‘totale asielstop’ die de BBB in het spoor van JA21, FvD, PVV en Van Haga wenst, en dat bleek opnieuw uit de 4 mei-tweet van BBB-leider Caroline van der Plas. De dodenherdenking is voor ‘ONZE oorlogsslachtoffers’, twitterde ze, dus bleef zij weg toen de Oekraïense president Zelensky op 4 mei in Den Haag was om meer wapens voor zijn belegerde land te vragen. Lees verder “Ongepast zwijgen”

Achterwaarts de toekomst in

Het haperende vooruitgangsgeloof

Van vooruitgangsgeloof naar vooruitgangspessimisme: dat lijkt een van de grote breuken van deze tijd. Waar komt deze omslag vandaan? ‘Het neoliberalisme is de bron van de permanente onzekerheid waaronder mensen gebukt gaan.’

Achterwaarts de toekomst in
Illustratie: Milo

In een tram in Warschau hoorde de Poolse filosoof Leszek Kolakowski (1927-2009) eens deze oproep: ‘Wilt u achteruit naar voren gaan?’ Behalve de grappige ongerijmdheid sprak de politieke metafoor die hij in de woorden van de conducteur hoorde hem aan. Kolakowski gebruikte ze als motto voor een essay waarin hij het conservatisme met z’n ingebakken scepsis over vernieuwingsdrift aanprees als kritisch tegenwicht voor het vooruitgangsgeloof in het liberalisme en het socialisme. De optimistische inslag van die ideologieën was ‘ongeloofwaardig en strijdig met de ervaring’, schreef hij, want de geschiedenis leert dat er nooit echt een happy ending zal zijn. Lees verder “Achterwaarts de toekomst in”

Meeloper

In Den Haag

Het CDA heeft het lot van het kabinet verbonden aan het destructieve avonturisme van de BBB. Beginselvast zijn de christen-democraten daarmee allesbehalve.

meeloper
Illustratie: Milo

Deze keer spotte ik ze op 17 februari voor het eerst, de lepelaars die elk jaar voor het broedseizoen terugkeren naar het Leidse polderpark Cronesteyn. De ooievaars zijn ook gearriveerd. De kolonie aalscholvers groeit gestaag: in het plukje bomen waarin ze overnachten telde ik er onlangs dertig. Even verderop, langs de autoweg N11, begint het land van de omgekeerde vlaggen, de gesteriliseerde gronden van de industriële landbouw waarop al het dierlijke en plantaardige leven is verdwenen dat de boeren niet economisch kunnen exploiteren. Lees verder “Meeloper”

De amechtige democratie

Bij ontstentenis van een maatschappelijk middenveld

De monsterwinst van de BBB legt de werkelijke oorzaak van het gebrek aan weerbaarheid van de democratie bloot: de afgetakelde maatschappelijke inbedding. Door de verbroken verbindingen met de samenleving is de democratie moreel in ademnood geraakt.

tractor in Den Haag
Illustratie: Milo

Op het titelblad van het boek is met ballpoint een korte aantekening neergeschreven: ‘p. 362 noot’. Het boek is van de Duits-joodse filosoof Ernst Cassirer (1874-1945), de titel luidt The Myth of State, en deze Amerikaanse pocketuitgave uit 1955 komt uit de nalatenschap van oud-NRC-journalist Jérôme Heldring. Ik vond ’m bij toeval, bij antiquariaat Fasol in Gouda. In mijn laatste gesprek met Heldring, bij hem thuis in Den Haag, een jaar voor zijn overlijden in 2013, haalde hij aan wat op pagina 362 staat: Cassirer, in 1933 voor de nazi’s uit Duitsland gevlucht, beschreef volgens hem een universele waarheid over de kwetsbaarheid van de democratie in crisistijden. Vandaar die korte notitie op de eerste pagina van het boek. Lees verder “De amechtige democratie”

Adri Duivesteijn, 27 augustus 1950 – 17 maart 2023

Het einde

Zijn verontwaardiging over de gescheiden werelden in Den Haag, die van ‘het zand’ en die van ‘het veen’, begeesterde het wethouderssocialisme van PvdA’er Adri Duivesteijn.

Duivesteijn 1980
In 1980 werd Duivesteijn wethouder in Den Haag
© Robert Scheers / Haags Gemeentearchief

Deze loftuiting aan zijn adres was Adri Duivesteijn goud waard: ‘Jij hebt de sociaal-democratische gedachte over het wonen nieuw leven ingeblazen.’ Willem Witteveen, zijn fractiegenoot in de Eerste Kamer, schreef hem dat in de zomer van 2014, nadat bij de PvdA-politicus de ziekte was gediagnosticeerd die hem nu fataal is geworden. Duivesteijn koesterde de troostbrief: luttele weken later kwam Witteveen met vrouw en dochter bij de aanslag op de MH17 om het leven.

Dat was niet de enige reden waarom Duivesteijns hart telkens een slag oversloeg als hij het compliment herlas: Witteveen was de achterkleinzoon van Floor Wibaut (1859-1936). Met zijn goede zorg voor de stad legde SDAP-politicus Wibaut begin twintigste eeuw in Amsterdam de basis voor het wethouderssocialisme – en als Duivesteijn zich met één sociaal-democratische traditie vereenzelvigde, dan was het wel met deze. Lees verder “Adri Duivesteijn, 27 augustus 1950 – 17 maart 2023”

Links alternatief

In Den Haag

Dit is de les die links uit de zege van de BBB moet trekken: formuleer een levensbeschouwelijk geladen, realistisch vooruitzicht op een beter leven voor boeren en burgers.

BBB in de gehaktmolen
Illustratie: Milo

‘Er is maar één partij van de arbeid, en dat is de VVD’, zei Frits Bolkestein ooit als vilein pesterijtje richting de PvdA. De grap sloeg nergens op – al het werk buiten de marktsector raakte in diskrediet met de neoliberale koers die de VVD insloeg – maar was politiek-retorisch een meesterstukje: het beeld bleef hangen dat de VVD voor de werkenden opkwam en de Partij van de Arbeid niet.

Op zoek naar een antwoord op de politieke veroveringstocht van de BBB zou links Bolkesteins slimmigheidje kunnen afkijken, door als motto te kiezen: ‘Er is maar één boerburgerbeweging, en dat is links.’ Lees verder “Links alternatief”

De partij van het dedain

Waar staat JA21 nu echt voor?

JA21 presenteert zichzelf als realistisch rechts alternatief, maar de partij verloochent haar radicaal-rechtse afkomst niet. Zij heeft het vooral gemunt op mensen die zich moeilijk kunnen verweren. Zo ‘fatsoenlijk’ is JA21 dus niet.

JA21 politici
Annabel Nanninga en Joost Eerdmans van JA21 tijdens de presentatie van de verkiezingsprogramma’s en de twaalf lijsttrekkers van de partij voor de Provinciale Statenverkiezingen, 18 januari
© Bas Czerwinski / ANP

Ongetwijfeld zal deze bewering de komende weken geregeld zijn op te tekenen uit de onderhandelingen over de vorming van nieuwe provinciebesturen: hoewel ze als afscheiding van Thierry Baudets Forum voor Democratie extreem-rechts van afkomst is, is JA21 toch de meest fatsoenlijke partij in die hoek. Bij de vorming van colleges van Gedeputeerde Staten over rechts kunnen VVD en CDA met dat argument de partij van Joost Eerdmans en Annabel Nanninga als vluchtheuvel benutten, om zo de radikalinski’s van PVV en FvD te ontwijken. Lees verder “De partij van het dedain”

Dubbeldenken

In Den Haag

Terwijl rechts ‘meeleefde’ met de Groningers, vond het dat burgers de rechter niet meer als wapen mogen inzetten tegen een onwillige regering – zoals diezelfde Groningers hadden gedaan.

gespeten tong
Illustratie: Milo

Hoewel geen lid van de parlementaire enquêtecommissie, was ook de leider van de BoerBurgerBeweging (BBB) in het Groningse Zeerijp voor de presentatie van het onderzoeksverslag over de nefaste gevolgen van de gaswinning, als steunbetuiging aan ‘onze burgers’. Met Caroline van der Plas en haar geestverwanten kun je alle kanten op, bleek maar weer. Lees verder “Dubbeldenken”

Dwaalwegen

In Den Haag

Het kabinet ondermijnt het gezag dat het juist nodig heeft voor weerbarstige problemen als de ecologische crisis en de regulering van immigratie.

Illustratie: Milo

Een politiek gelegitimeerde jacht op de kat: daar komt het besluit van de provincie Friesland om jagers toestemming te geven voor het afschieten van wilde katten wel op neer. Trouw liep mee met een van hen, in de buurt van Akkrum. Hij beschouwt alle katten als ‘lustmoordenaars’, maar om mensen het verdriet van een dood huisdier te besparen legt hij alleen aan op verwilderde katten: ook op schootsafstand kan hij die van de gedomesticeerde onderscheiden. Op de Friese weilanden is de wilde kat volgens hem een ‘exoot’. Ziet hij er een als hij bezig is met ‘schadebestrijding’ – de jagersterm voor het afschot van ganzen – dan haalt hij de trekker over. Lees verder “Dwaalwegen”