Marcel ten Hooven

Met hun coalitie met de VVD hebben CDA en D66 zich geëngageerd met de belangenbehartigers van het maatschappelijk destructieve hyperkapitalisme. De prijs: gerommel rond de totstandkoming van ’s lands begroting en beleid dat de samenleving verder splijt.

‘Het geloof dat de rijken te weinig geld hebben en de armen te veel’, zei de Amerikaanse politicus en burgerrechtenactivist Jesse Jackson in 1988 over Reaganomics, zoals het maatschappelijk ontwrichtende neoliberalisme dat gaandeweg terrein won in de westerse wereld toen nog bekend stond.

Je kunt Jacksons uitspraak ook zien als kenschets van de politieke overtuiging die uit het regeerakkoord van het kabinet-Jetten spreekt. CDA’ers en D66’ers reageren verongelijkt als je dat zegt – ‘doe niet zo negatief!’ was een van de reacties – maar de lastenverdeling die ze aan de formatietafel hebben afgesproken met coalitiepartner VVD komt toch echt daarop neer: mensen met een uitkering krijgen door het kabinetsbeleid een rekening van miljarden euro’s gepresenteerd, vermogenden kunnen ongestoord op hun geld blijven zitten.

Lees verder “Ook Jetten kiest voor de rijken”

Bestuurlijke nuchterheid is ver te zoeken in het migratiebeleid, ook nu de senaat zich tegen een van de asielwetten heeft gekeerd, schrijft journalist en oud-Trouw-redacteur Marcel ten Hooven.

‘Niet panikeren, organiseren!’ staat te lezen op een muurschildering langs het spoor in Brussel-Schaarbeek, vlak voordat de trein de tunnel induikt. Door de maker bedoeld als een oproep aan activisten om zich te verenigen in hun verzet, kun je de slogan ook lezen als een politiek advies: verhit de gemoederen in brandende maatschappelijke kwesties niet nog verder met paniekvoetbal, maar reageer met weloverwogen, oplossingsgericht beleid.

Niet panikeren, maar organiseren, dat was ook de gedachte achter de reactie van premier Ruud Lubbers toen asielzoekers begin jaren negentig in arren moede hun toevlucht zochten in de Drentse roggevelden. De komst van vluchtelingen naar Nederland hoefde geen probleem te zijn, zei Lubbers, mits de overheid ‘praktische daadkracht’ betrachtte en waakte voor de indruk dat het probleem haar boven het hoofd groeide: dat zou funest zijn voor het vertrouwen in haar oplossend vermogen.

Lees verder “Berg je maar zodra hysterie de politiek bevangt”

Ondanks sterk oplopende internationale spanningen gaat Nederland het experiment van een minderheidskabinet aan. Het anti-Europese, Trump-gezinde JA21 krijgt daarmee onherroepelijk meer invloed, met dank aan een roekeloze VVD.

Als rechts-populistische politici het woord ‘realistisch’ in de mond nemen, dan is het oppassen geblazen: in hun geval heeft het meestal de tegengestelde betekenis.

JA21-leider Joost Eerdmans noemt zichzelf ‘klimaatrealist’, wat volgens het partijprogramma inhoudt dat de fossiele economie niets in de weg hoeft te worden gelegd, de gaskraan in Groningen open kan blijven en de gevolgen met een ophoging van de dijken kunnen worden opgevangen, alsof de beteugeling van de klimaatcrisis een kwestie van gis Hollands ingenieurswerk is. JA21-Kamerlid Michiel Hoogeveen vindt het ‘realistisch’ om te accepteren dat de regering-Trump het staatshoofd van Venezuela ontvoerde: het tijdperk dat het internationale recht machtsmisbruik beteugelde is volgens hem voorbij, en het is beter dat als voldongen feit te erkennen.

Toch getuigt het van weinig werkelijkheidszin, eerder van het tegendeel, om twee wereldwijde bedreigingen van de vrede en veiligheid op hun beloop te laten: de klimaat- en biodiversiteitscrisis met haar ontwrichtende gevolgen voor de leefbaarheid, en de ontmanteling van de naoorlogse, op recht en regels gebaseerde vredesorde, bedoeld om sterke-mannenregimes in toom te houden. Dat is eerder roekeloos dan realistisch, hoe hoog je de dijken ook tegen de gevaren van buiten opwerpt.

Lees verder “De dominee is de echte Realpolitiker”

Uitspraken die Hans Wijers deed als privépersoon zijn irrelevant, dus zijn terugtreden als informateur was onnodig, schrijft Marcel ten Hooven.
 

Dit blijft raadselachtig aan de kwestie-Hans Wijers: waarom zei hij zo snel sorry voor uitspraken over zijn coalitievoorkeuren en zijn onbetamelijkheden over VVD-leider Dilan Yeşilgöz? Excuses waren onnodig, en dat geldt ook voor zijn terugtreden als informateur. Hij deed zijn uitlatingen vóór zijn aanstelling als informateur, als privépersoon. Die boden daarom geen grond om hem in zijn publieke hoedanigheid van informateur te diskwalificeren, noch om een oordeel vooraf te vellen over zijn onpartijdigheid en onafhankelijkheid.

Op zich was het begrijpelijk dat hij de handdoek in de ring gooide. Het geruis rond hem zou niet meer verstommen, na alle opwinding die de berichtgeving van NRC en De Telegraaf teweegbracht, maar dat is vooral deze twee kranten te verwijten: zij maakten nieuws van iets wat welbeschouwd geen nieuws was.

Lees verder “Professionele Hans Wijers had zijn persoonlijke mening thuisgelaten”

In de formatie vergt de dreiging van de klimaatcrisis de keuze voor daadwerkelijk realistisch beleid, in plaats van de daadkrachtig klinkende verzinsels van rechts. Dat schrijft Marcel ten Hooven.

Het grootste probleem van deze tijd kreeg een armetierig bijrolletje in de verkiezingscampagne: de existentiële dreiging die uitgaat van de klimaatcrisis en de ineenstorting van de biodiversiteit. Dat wil niet zeggen dat het probleem uit de politiek is verdwenen. Integendeel, het blijft een permanente spanningsbron door de frustratie die het bij politici teweegbrengt: wat zij de kiezers aan vooruitgang beloven stuit op steeds nauwere ecologische grenzen.

De ervaring met het hompelkabinet-Schoof spreekt boekdelen. Vooral de rechts-populistische coalitiepartijen PVV en BBB maakten in dat kabinet bokkensprongen met de waarheid, door de degeneratie van het milieu vergaand te relativeren of domweg te doen alsof ‘links’ de klimaat- en biodiversiteitscrisis uit de duim heeft gezogen.

Lees verder “Kabinetsformatie — en dan nu de oogkleppen af, graag”

De maatschappelijke realiteit paste niet in het straatje van het kabinet-Schoof, vandaar al die rammelende wetten. Als enige heeft de VVD kans op terugkeer in de regering, mits de liberalen hun realiteitszin hervinden.

Hoe komt het nu werkelijk dat het kabinet-Schoof een jaar van stilstand en achteruitgang opleverde? Naast evidente oorzaken als gebrek aan cohesie in de regeringscoalitie, stuntelende bewindslieden, beleid dat louter uit luchtfietsen bestaat, is een verklaring voor de wanprestatie van het kabinet te vinden in een debat over de regeringsverklaring, en dan niet die van Schoof zelf maar die van het kabinet-Rutte I (2010-2012).

De rechts-radicale populisten van de PVV droegen toen voor het eerst regeringsverantwoordelijkheid, zij het in een geforceerde gedoogconstructie met Geert Wilders. Hij schiep zichtbaar genoegen in de minachting die hij voor tegenstanders als Femke Halsema (GroenLinks), Alexander Pechtold (D66) en Job Cohen (PvdA) tentoonspreidde. ‘De Haagse regentenkliek en de linkse grachtengordelelite staan huilie huilie te doen op de gang’, zei hij. ‘Moet je ze horen piepen! Meisje Halsema met haar natte oogjes, haar kroeldoek verbeten in haar mond, smijt met poppen. De heer Pechtold staat met een pruillipje bij de interruptiemicrofoon.’

Lees verder “Lastig, die realiteit”

Dankzij zijn gevoel voor theater en verbale gaven was VVD’er Hans Wiegel ‘de beste oppositieleider sinds de oorlog’, volgens zijn tegenstander én vriend Ed van Thijn. Een populist was hij zeker niet.

Opland, destijds cartoonist van de Volkskrant en De Groene, tekende hem in de jaren zeventig steevast met een snottebel, want dat was die Hans Wiegel: een rechtse snotjongen. Cherry Duyns schreef in de Haagse Post hilarische en afzeikerige reportages over hem. Hans Wiegel, net dertig toen hij in 1971 aantrad als VVD-leider, was voor links de personificatie van het rechtse kwaad.

Alleen verstokte VVD-haters met een vastgeroest denkraam zullen hem nog steeds zo zien. Hun ontgaat de gelaagdheid in zijn politieke persoonlijkheid. Lees verder “Hans Wiegel (16 juli 1941 – 19 mei 2025)”

De VVD heeft zich overgeleverd aan een partij die ondanks blaffende blufpraat nog nooit iets constructiefs tot stand heeft gebracht. Andere partijen zullen dus de rechtspopulisten moeten ‘verslaan’.

Het liberalisme is ‘het enige antwoord’ op het populisme en zal het uiteindelijk ‘verslaan’, zei Dilan Yeşilgöz op het najaarscongres van de VVD. Dat is nogal een hersenkraker van de leider van de partij die in het kabinet-Schoof gemene zaak maakt met de PVV, een politiek verbond waarvan Yeşilgöz in haar congresrede zelf zei: ‘Nu hebben we eindelijk een meerderheid om onze oplossingen door te voeren.’

Met haar aanmatigende uitspraak diskwalificeerde zij impliciet de sociaal-democratie en de christen-democratie als ideologische wapens tegen de rechts-populistische eenmanspartij van Geert Wilders, hoewel GroenLinks-PvdA en het CDA anders dan de VVD juist vasthielden aan hun principiële ‘nee’ tegen regeringssamenwerking met de PVV.

Alleen dat al maakt Yeşilgöz’ stelling dat het liberalisme ‘het enige antwoord’ is op het populisme nogal vergezocht. Lees verder “Getrouwd met de PVV”

Het is een boude bewering, maar toch niet uit de lucht gegrepen: het kabinet-Schoof heeft weinig op met de Nederlandse samenleving. En dat niet alleen omdat het kabinet met zijn bestuurlijke lamlendigheid en incompetentie de grote maatschappelijke problemen verergert in plaats van bestrijdt, en dus het tegenoverstelde doet van wat je van het landsbestuur verwacht.

Een onvolledige opsomming: het vergroot de ongelijkheid, het verslechtert de leefomgeving van mensen met meer asfalt en minder natuur, het laat de opvang van asielzoekers in het honderd lopen, het vergroot de verkeersonveiligheid, het sukkelt met de beteugeling van de klimaatcrisis, het laat de milieuramp die de agro-industrie veroorzaakt op z’n beloop, het laat jonge mensen op zoek naar een betaalbare woning in de kou staan. Je vraagt je af: is het een schreeuw in de nacht of meent fungerend NSC-fractievoorzitter Nicolien van Vroonhoven daadwerkelijk dat het kabinet van stilstand en achteruitgang ‘met volle kracht’ vooruit kan na de bijna-crisis rond het vertrek van staatssecretaris Nora Achahbar?

Het heeft veel weg van een methode om het eigen falen te maskeren: de driftige reflexen waarmee het kabinet reageert op kritische stemmen uit de samenleving. Het put daarbij rijkelijk uit het repressieve repertoire, met woorden als straffen, verbieden, hard aanpakken, controleren, inperken, aan banden leggen.

Inperking van het demonstratierecht is een van de maatregelen die het kabinet wil nemen tegen lastige burgers en actiegroepen. In het coalitie­akkoord is afgesproken dat er in de wet een ‘scherp onderscheid’ moet komen tussen demonstraties en ‘ordeverstorende acties’ en tussen demonstranten en ‘notoire relschoppers’. Lees verder “Allergisch voor kritiek”

Is de VVD nog een liberale partij? Nee, althans allengs minder, naarmate zij meer op de repressieve toer gaat tegen mensen die zij op grond van hun geloof (islam) of afkomst (Marokko) wantrouwt. Met dat verlangen naar meer overheidscontrole komt ze in de knoop met het eigen basisbeginsel: burgers in hun vrijheid van denken, spreken en handelen dekking bieden tegen een bemoeizuchtige staat.

In plaats van alert te zijn op inbreuken op die vrijheidsrechten, omarmt de VVD beleid dat de staat steeds verder laat doordringen in het ­privédomein, op zoek naar onaangepasten die de ‘Nederlandse waarden en normen’ niet onderschrijven.

Een partij die haar geloofwaardigheid ondergraaft door een loopje te nemen met de eigen beginselen, dat loopt nooit goed af. De twee andere volkspartijen, CDA en PvdA, kunnen daarover meepraten. Lees verder “De anti-liberale partij”

De herovering van het Amerikaanse presidentschap door Donald Trump heeft alles van een wereldramp in zich. Hij wil zijn regering gebruiken als een werktuig van zijn wrok, en zijn wraakzucht wordt niet getemperd door scrupules: hij minacht de regels en de onderliggende morele lading van democratie, rechtsstaat, wetten en verdragen. Zijn slachtoffers zullen zowel mensen als instituties zijn, in eigen land en daarbuiten, die hij als een sta-in-de-weg voor zijn macht beschouwt.

Met zijn gebeuk kan de internationale orde gebaseerd op multilaterale betrekkingen, diplomatie en mensenrechten op breken komen te staan. Trump wil die inruilen voor de wet van de jungle: het wordt ieder voor zich in de wereld, en de sterkste zal overwinnen.

De dreiging die van zijn regime uitgaat is des te groter omdat hij nu, anders dan in zijn eerste termijn (2016-2020), precies weet wat hij moet doen om zijn machtswil te botvieren, omringd door ware gelovigen, met een kant-en-klaar plan voor de vestiging van een autoritair regime achter de hand (Project 2025), geruggesteund door een partij die uit zijn hand eet en die afstevent op een meerderheid in beide huizen van het Congres. Lees verder “VVD en NSC: word wakker”